Lutowy wykład Towarzystwa Miłośników Ziemi Kościańskiej prelegent Waldemar Okupniczak poświęcił ochronie kulika wielkiego i rycyka na Wielkim Łęgu Obrzańskim i Dolinie Rowu Polskiego.
Na początek minutą ciszy uczczono jednego z założycieli towarzystwa – profesora ekonomii Kazimierza Zimniewicza, który zmarł 12 lutego 2024 roku.
Następnie wykładowca przeszedł do wykładu.
Kulik wielki (Numenius arquata) – gatunek dużego ptaka brodzącego z rodziny bekasowatych (Scolopacidae). Zamieszkuje Europę od Wysp Brytyjskich i Francji po Ural i Wołgę. W Polsce gniazduje na terenie Podlasia, Polesia Lubelskiego, północnego Mazowsza oraz w dolinach Neru, Noteci, Obry i Warty. Kulik wielki to jeden z większych ptaków, jest wielkości wrony. Samice są większe od samców i mają dłuższe dzioby. W upierzeniu przeważa kolor szarobrązowy. Jego średnia długość ciała to od 50 do 60 cm. Na lęgowiska wybiera wilgotne łąki, bagna, rozległe pola i stepy w pobliżu wody. Odznacza się najdźwięczniejszym głosem. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) od 2008 roku klasyfikuje kulika wielkiego jako gatunek bliski zagrożenia (NT – Near Threatened). Światowa populacja tego ptaka to przedział 835 000 – 1 310 000 osobników (stan na 2016 rok) i ma tendencję spadkową. Na Czerwonej liście ptaków Polski uznany za gatunek zagrożony (EN). Na przełomie XX i XXI wieku na terenie kraju żyło 650-700 par lęgowych, w latach 2013-2018 już tylko 120-250. Przyczyny spadku liczebności obejmują utratę lub fragmentację siedlisk lęgowych w wyniku prac melioracyjnych, intensyfikacji rolnictwa, zaniechania użytkowania lub zalesień.
Kulik wielki (źródło: wikipedia.pl)
Rycyk (Limosa limosa) – gatunek średniej wielkości ptaka (długość ciała ok. 35-47 cm) z rodziny bekasowatych (Scolopacidae). Rycyk zwyczajny zamieszkuje Europę i Zachodnią Rosję. Zimuje w basenie Morza Śródziemnego, w Afryce, na Bliskim Wschodzie i w zachodnich Indiach. W Polsce jego główne lęgowiska to doliny rzeczne w centrum i na wschodzie kraju. Największe ich występowanie na Bagnach Biebrzańskich oraz w dolinach Narwi, Bugu i Liwca. Samice nieco większe niż samce. Wierzch ciała brązowordzawy z ciemnymi plamkami, spód ciała biały, na piersi i bokach czarne poprzeczne prążki. Rycyka najczęściej można spotkać na torfowiskach, podmokłych łąkach oraz na wilgotnych częściach stepu. W Europie Środkowej występuje na łąkach i polach rzepaku. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje rycyka za gatunek bliski zagrożenia (NT –Near Threatened) od 2006 roku. Liczebność światowej populacji to przedział 614 000 – 809 000 osobników (stan na 2016 rok) i ma tendencję spadkową. Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową. Całkowitą liczebność populacji lęgowej na przełomie XX i XXI wieku szacowano na 6500 – 7000 par. W kolejnych latach odnotowano gwałtowny spadek liczebności, w latach 2013-2018 rycyki liczyły 800 -1500 par, a w 2021 zaledwie 200 par. Na Czerwonej liście ptaków Polski uznane za gatunek krytycznie zagrożony (CR). Wiodącymi zagrożeniami dla rycyków gniazdujących w Polsce są zmiany siedliskowe, prowadzące do zaniku ich biotopów lęgowych, oraz straty w lęgach, powodowane przez drapieżne ssaki i ptaki. Obniżanie poziomu wód gruntowych upośledza możliwości żerowania, prowadząc do niszczenia lęgów.
Rycyk (źródło: wikipedia.pl)
Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Poznaniu rozpoczęła projekt ochrony kulika wielkiego w obszarze Natura 2000 Wielki Łęg Obrzański. To aktywna ochrona lęgów rzadkich gatunków ptaków. W 2017 roku odnaleziono 5 gniazd kulika wielkiego na łęgu obrzańskim. Z gniazd zabrano jaja i podłożono ich drewniane atrapy. Działanie to okazało się zbawienne dla lokalnej populacji, gdyż wkrótce wszystkie atrapy zostały zrabowane przez drapieżniki. Jednak po stracie podmienionych lęgów dorosłe ptaki opuściły obszar Wielkiego Łęgu. Podjęto więc decyzję o odchowaniu piskląt. Po osiągnięciu lotności 12 młodych ptaków, zaobrączkowano je i wypuszczono w rejonie gniazdowania kulików. Kuliki sobie poradziły.
Do głównych zadań projektu Natura 2000 należy odnajdywanie gniazd kulików, z których zabierane są jaja w celu ich sztucznej inkubacji. Dzięki temu zwiększają się szanse na przetrwanie tego gatunku. Młode ptaki po uzyskaniu lotności znakowane są obrączkami oraz kolorowymi flagami i wypuszczane z powrotem na wolność.
Metoda sztucznego odchowu kulików wydaje się sprawdzać, gdyż informacje o ich obserwacjach na zimowiskach w zachodniej Europie są dość częste. „Nasze” ptaki były widywane również we Francji i Holandii, a nawet w Maroku. Miejmy nadzieję, iż w przyszłości będzie można je obserwować z powrotem na Wielkim Łęgu Obrzańskim.
Na zakończenie prelegent zachęcił bardziej zainteresowanych wykładem do odwiedzenia następujących stron internetowych:
otop.org.pl
ochronakulika.pl
