Na zdjęciu prof. Marek Figlerowicz / Fot. Instytut Chemii Bioorganicznej Polskiej Akademii Nauk
W kościańskiej bibliotece odbyły się kolejne wykłady prof. Marka Figlerowicza prowadzone w ramach cyklu „Nauka na szlaku”. Dotyczyły badań genetycznych mających odpowiedzieć na pytanie skąd przybyli Słowianie i skąd pochodzą Piastowie.
W środowe popołudnie, 15 października, w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Kościanie odbyło się spotkanie z prof. Markiem Figlerowiczem – światowej klasy biologiem molekularnym z Instytutu Chemii Bioorganicznej PAN w Poznaniu. Profesor przedstawił wyniki badań jego zespołu, które rzucają nowe światło na pochodzenie mieszkańców ziem polskich i początki państwa Piastów.
Koniec dwustuletniego sporu?
Zdaniem zespołu prof. Figlerowicza, zasadnicze procesy demograficzne kształtujące strukturę genetyczną ludności zamieszkującej obszar dzisiejszej Polski zakończyły się już w V wieku naszej ery. Oznacza to, że do powstania społeczeństwa państwa Piastów nie była potrzebna żadna późniejsza, masowa migracja ludów.
– Od ponad 200 lat naukowcy spierają się, czy Słowianie są ludnością autochtoniczną, czyli od zawsze obecną na tych ziemiach, czy też przybyli tu z zewnątrz. Nasze badania pokazują, że obie hipotezy są nieprawdziwe – podkreślił profesor. – Na terenach dzisiejszej Polski mieszkali ludzie bardzo podobni genetycznie do ówczesnych mieszkańców północnych Niemiec, Danii czy krajów bałtyckich.
Zespół badawczy kierowany przez prof. Figlerowicza przeanalizował materiał genetyczny 474 osób z 27 cmentarzysk, obejmując zarówno przedstawicieli kultury wielbarskiej (łączonej z Gotami), jak i mieszkańców państwa Piastów. Okazało się, że już w V wieku n.e. zakończyły się procesy, które ukształtowały genetyczną tożsamość późniejszych mieszkańców Polski.
– To przełom w badaniach nad początkiem naszej historii – zaznaczył naukowiec. – Pokazuje, że granice między dawnymi ludami, takimi jak Goci czy Słowianie, są bardziej kulturowe niż biologiczne.
Szkocki ślad w DNA Piastów
W drugiej części spotkania naukowiec przybliżył uczestnikom wyniki najnowszych badań dotyczących pochodzenia pierwszej polskiej dynastii – Piastów.
Zespół badaczy pod kierownictwem prof. Figlerowicza przeanalizował szczątki 33 osób, w tym 30 mężczyzn i 3 kobiet, z dużym prawdopodobieństwem należących do przedstawicieli dynastii Piastów. Kluczowe znaczenie miały badania szczątków z katedry płockiej, największej piastowskiej nekropolii.
– Praca z materiałem genetycznym sprzed tysiąca lat była ogromnym wyzwaniem – podkreślił prof. Figlerowicz. – W wielu miejscach szczątki były przemieszane, a część trumien – pusta.
Mimo trudności udało się uzyskać dane genetyczne wysokiej jakości dla dziesięciu osób. Wyniki zaskoczyły nawet samych badaczy – niemal wszyscy mężczyźni należeli do tej samej linii haplogrupy Y (R1b), przekazywanej z ojca na syna. Co ciekawe, ta właśnie haplogrupa jest dziś najczęściej spotykana na terenie Wielkiej Brytanii, szczególnie w Szkocji.
Oznacza to, że przodek rodu Piastów mógł mieć swoje korzenie właśnie na północy Wysp Brytyjskich. – Możliwości jest wiele – wyjaśnił naukowiec. – To mógł być pojedynczy przybysz ze Szkocji, być może wiking lub wyzwolony niewolnik, który przez Skandynawię trafił na nasze ziemie.
Prof. Figlerowicz zaznaczył, że nie da się określić dokładnie, kiedy ten przodek przybył do Polski – mogło to być zarówno dwieście, jak i pięćset lat przed narodzinami Mieszka I.
– Wczesne średniowiecze było czasem wyjątkowej mobilności, zwłaszcza wśród elit – mówił profesor. – Nasze badania pokazują, że historia Piastów jest jeszcze bardziej fascynująca, niż dotąd sądziliśmy.
Wykład w kościańskiej bibliotece zgromadził grono słuchaczy, którzy z zainteresowaniem śledzili opowieść o tym, jak nauka i genetyka pomagają odkrywać tajemnice sprzed ponad tysiąca lat.
Kolejne wykłady profesora w kościańskiej bibliotece zaplanowano na środę, 12 listopada.
