W ramach marcowego wykładu z cyklu „Z historią przy kawie” dr Emilian Prałat przybliżył postać jednej z najwybitniejszych polskich aktorek, Heleny Modrzejewskiej – Chłapowskiej. Była to niezwykle interesująca podróż przez życie tej wyjątkowej artystki.
Helena Modrzejewska urodziła się 12 października 1840 roku w Krakowie jako Helena Misel (zmarła 8 kwietnia 1909 roku w Newport Beach), od najmłodszych lat związana z teatrem. W 1858 roku zadebiutowała na scenie, mając zaledwie 18 lat. Początkowo grała w teatrze rodzinnym w Krakowie, ale prawdziwą popularność zyskała dopiero po przeprowadzce do Warszawy. Zanim zaczęła występować zawodowo, ponoć musiała ukrywać swoje wystąpienia przed matką, która była przeciwniczką jej kariery teatralnej. Po wyjeździe do Warszawy, Modrzejewska szybko zdobyła popularność dzięki swojemu talentowi aktorskiemu. Zyskała wtedy miano jednej z najlepszych scenicznych tragedianek tamtych czasów.
Była związana uczuciowo z dwoma mężczyznami – Gustaw Zimajer był ojcem jej dwójki dzieci: syna – Rudolfa Modrzejewskiego – i córki Marii (zmarłej w dzieciństwie), ślub zaś wzięła z ziemianinem Karolem Chłapowskim (pochodzącym z Wielkopolski).
Prawdziwy przełom w jej życiu i karierze nastąpił, gdy w 1876 roku wyjechała do Stanów Zjednoczonych – do Kalifornii wraz z rodziną i przyjaciółmi. Wówczas zaczęła budować swoją międzynarodową renomę. Była pierwszą Polką, która występowała na najważniejszych scenach Nowego Jorku, Los Angeles i San Francisco, zdobywając uznanie zarówno wśród Polaków, jak i amerykańskiej publiczności.
W 1877 roku Modrzejewska wystąpiła w roli Hamleta w Stanach Zjednoczonych, co wówczas uznawane było za ogromną rewolucję. Aktorka zasłynęła nie tylko odwagą, ale także wyjątkowym podejściem do roli, co wzbudziło duże zainteresowanie. Po jednym z przedstawień „Romeo i Julii”, gdy widzowie wznosili okrzyki „Niech żyje Julia!”, ona sama powiedziała „Dziękuję, ale to nie tylko Julia była bohaterką tej nocy, to także ci, którzy dzielili się swoją miłością do teatru”.
Helenie Modrzejewskiej przypisuje się jedną z pierwszych medialnych kampanii w historii, polegającą na tym, że udzielała wywiadów i zbudowała swoją publiczność dzięki rozgłosowi medialnemu. Mimo, iż sama nie angażowała się w politykę, jej życie i kariera stały się symbolem walki o prawa kobiet. Była pionierką w tym względzie i inspiracją dla wielu innych artystek. Słynęła również z eleganckich i pełnych klasy kostiumów, które dodawały jej postaciom teatralnym jeszcze większej charyzmy.
Pomimo życia na obczyźnie, jej związki z Wielkopolską (skąd pochodził jej ojciec i mąż Karol Chłapowski) były bardzo silne. W wielu wywiadach podkreślała, jak ważne było dla niej wychowanie w Wielkopolsce, co stanowiło jej silną podstawę psychiczną i duchową. W jednym z listów do przyjaciółki napisała: „Moje serce jest zawsze w tej ziemi, choć moje ciało podróżuje po świecie”. Po powrocie do Polski, Modrzejewska osiedliła się w Michałowie, majątku w Wielkopolsce, który stał się jej azylem.
Wykład dra Emiliana Prałata ukazał nie tylko aktorskie talenty Heleny Modrzejewskiej, ale także jej niezłomny charakter oraz ogromny wpływ, jaki wywarła na rozwój teatru w Polsce i za granicą. Modrzejewska była kobietą o silnym poczuciu tożsamości narodowej, która mimo licznych sukcesów na obczyźnie, nigdy nie zapomniała o swoich korzeniach, a jej życie i kariera stały się przykładem dla kolejnych pokoleń artystów. Jej nazwisko do dziś jest synonimem talentu, pasji i niezłomnej woli osiągania celów.
